Бугунги кунда, дунёнинг деярли барча мамлакатларида COVID-2019 короновируси туфайли карантин э'лон қилинган. Бироқ, бу ҳолат қанча оғир бўлмасин, ҳар бир фуқаро Муҳтарам Президентимизнинг одилона танлаб кўрсатган йўлидан бориб, ақл билан, илмга таяниб ўз соҳасида имкон изласа, юрт келажаги, Ватан равнақи йўлида фидоийларча меҳнат қилса, нафақат Ўзбекистон ичида бўлган, балки узоқ чет эл инвесторлари билан амалга оширилиши лозим бўлган истиқболли ҳамкорлик режаларини ҳам амалга оширишга тўсқинлик қила олмас. Агарда, ҳозирги замонавий рақамли инновасион технологиялардан унумли фойдаланилса, мақсадга интилиб, қат'ият билан ҳаракат қилинса, режани уйдан чиқмасдан ҳам бажаришга ва олдинга силжишга имкон топилади. Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясининг Навоий Бўлимидаги ишлар таҳлили бунга исбот десак бўлади.
Аввал хабар берганимиздек, ўтган йили Бўлим ходимлари томонидан Ўзбекистонда геология соҳасини ривожлантириш бўйича қатор таклифлар тайёрланди. Та'кидлаш жоизки, бу амалга оширилиши режалаштирилган ва ҳаётга тадбиқ этилаётган барча ишлар давлатимиз раҳбарининг жорий йил 24 январида Олий Мажлисга йўллаган Мурожаатномасида қўйган вазифаларига ва ҳозирги қийин пандемия даврида иқтисодиётимизни ривожлантириш йўлидаги чора-тадбирлари, кўрсатмалари ижросини та'минлашга қаратилган ҳаракатларга мос келади.
Жумладан, Юртбошимизнинг геология соҳасини ривожлантириш, соҳага инвесторларни жалб этиш борасидаги кўрсатмаларидан сўнг Бўлим томонидан берилган таклифлардан бири бу, Фанлар академиясининг Навоий Бўлими билан давлат-хусусий шерикчилик асосида кўчма тезкор геология қидирув бўлинмаси (мобил геологоразведка отряди)ни ташкил этишдир. Шунингдек, тоғ жинсларидан тезкор лаборатория тадқиқотлари учун турли хил усулларда я'ни, бурғилаш қудуқлари ва тоғ лаҳмларидан олган намуналарини, тоғ жинсларининг кимёвий ва минералогик таркибини, технологик хусусиятларини тезкор таҳлил қилиш учун аналитик лаборатория ва тезкор аналитик стансия ҳам ташкил этиш лозим бўлади. Бу ма'дан ва нома'дан конларни, биринчи навбатда Қизилқум ва Нурота руда конларини ҳамда техноген чиқинди конларининг фойдали таркибий қисмларини ҳар томонлама ўрганишга йўналтирилган геологик изланишларни тез ва ишончли амалга оширишга имкон беради.
Гап шундаки, Ўзбекистон Республикаси Давлат геология ва минерал ресурслар қўмитаси геологик тадқиқотларни ўтказиш учун техник имкониятлар ва юқори малакали мутахассисларга эга. Аммо, бу Қўмита асосан давлат дастурларида кўзда тутилган геологик қидирув ишларини олиб боради. Потенсиал инвестор, шу қаторда чет эллик инвесторлар ҳам, ўзини қизиқтираётган ҳар қандай об'эктда тез ва самарали геологик қидирув ишларини олиб борадиган муқобил ташкилотларни қидиради. Аммо ечимини тополмагач, Ўзбекистон учун фойдали бўлиши мумкин бўлган лойиҳаларга сармоя киритишни рад этади. Таклиф қилинаётган мобил гуруҳи эса, юзага келиши мумкин бўлган шундай муаммолар ечимидаги вазифаларни ўз зиммасига олади.
Бундай ҳолда, иннавасион ёндашув сифатида вақтинча ижодий гуруҳларни ташкил этиш мумкин. Бу ижодий гуруҳ таркибига бугунги кунда нафақада бўлган обрўга эга минтақанинг етакчи геологлари, шунингдек, сармоядорларни қизиқтирган об'эктларда дастлабки геологик қидирув ишларида қатнашган олим ва мутахассислар киради. Ташкил этиладиган отряд ва ижодий гуруҳларнинг Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси тассаруфидаги Илмий-тадқиқот институтлари лаборатория базасидан ва илмий салоҳиятидан ҳам самарали фойдаланиш имкониятлари бўлади.
Ҳамкорлик ва иқтисодиётимиз ривожида инвесторларни жалб қилиш борасида юқорида айтган фикрларимиз юзасидан яна бир ма'лумот. Мобил геология қидирув отряди хорижий шериклар билан биргаликда тузилиши ҳам мумкин. Ушбу фикрни Фанлар академияси Навоий бўлими раиси А.Мирзаев жорий йилнинг бошида, Тошкентда Ўзбекистон Республикаси Фанлар академиясида “Росгеология” АЖ вакиллари билан бўлиб ўтган учрашувда уларга билдирган. Бу борада, ҳорижлик ҳамкорлари билан юзма-юз бўлган суҳбатлари чоғида батафсил ма'лумотлар алмашилган, ма'лум келишувларга эришилган.
Яқинда эса, А.Мирзаевнинг “Росгеология” АЖ тижорат шартномалари директори Д.Юрмазов ва ушбу ташкилотнинг халқаро ҳамкорлик Департаменти бошлиғи А.Кравсова билан музокараларнинг иккинчи босқичи он-лайн тарзда бўлиб ўтди.
Лирик чекиниш доирасида та'кидлаш жоизки, мобил геология қидирув отрядини тузиш бўйича таклифлар 2020 йил бошида тегишли хитой ва турк компаниялари вакилларига ҳам берилган. Аммо, юқорида қайд этилган музокаралар чоғида россиялик ҳамкасблар билан азал-ўтмишдан келиб чиққан ҳолда, энг кенг тарқалган алоқа нуқталари мавжудлиги, уларнинг Ўзбекистонга ишонч ва ҳурмат билан қарашлари, икки давлатлар орасидаги, музокара олиб борилаётган йўналишда, илмий-амалий ҳамда жуда кўп бошқа соҳалардаги муштаракликлар бир-бирига тўғри келишлиги юзасидан фикрлар алмашилди. Музокаралар натижасига кўра, “Росгеология” АЖ ва Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси ўртасида Ўзбекистон Республикаси ҳудудларининг иқтисодий салоҳиятини ривожлантиришда минерал хом ашёлардан самарали фойдаланиш учун ер қа'ридан фойдаланиш соҳасида ҳамкорлик йўналишларини амалга ошириш бўйича “Йўл харитаси” лойиҳаси тайёрланди. Лойиҳа, Фанлар академияси Навоий бўлими иштирокида “Росгеология” АЖ техник кўмаги остида ма'дан ва нома'дан фойдали қазилма бойликларини қидириш жараёнига фан ва ишлаб чиқаришни интеграциялашнинг самарали механизмини жорий этиш, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси ҳудудида техноген ҳосилаларни, жараёнларни ўрганиш бўйича қидирув партиясини ташкил қилиш тўғрисидаги бандларни ҳам ўз ичига олган. Шунингдек, “Йўл харитаси”да кўрсатилган битим бўйича Навоий вилоятида геология-қидирув ишларини тезкор равишда мувофиқлаштириш мақсадида, геологик намуналарни экспресс-таҳлил қилиш учун мобил аналитик стансияни ўз ичига олган аналитик лабораториясини ташкил этиш ҳам кўзда тутилган.
Ҳозирда, “Йўл харитаси” лойиҳаси кўриб чиқиш учун юқори ташкилотларга тақдим этилди.
Мамлакатимизда 70 дан ортиқ фойдали қазилмаларнинг 2000 дан ортиқ конлари мавжудлигини инобатга олган ҳолда, ушбу халқаро ҳужжат бандларининг амалга оширилиши Ўзбекистонда геологиянинг ривожланишига, Ўзбекистон-Россия илмий ва амалий ҳамкорлигининг янада кенг йўлга қўйилишига ва натижада булар иқтисодий ривожланишга ёрдам беради. Бу эса, ҳар икки томонлама манфаатли, фойдали ва самарали бўлади.
Февзи ИСТАБЛАЭВ,
ФА Навоий бўлими матбуот котиби.