Аввал хабар берганимиздек, Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Навоий бўлими раиси Абдуразак Мирзаев бошчилигидаги бир гуруҳ олимлар амалий ташриф билан Хитойда бўлиб турибди. Ушбу мамлакат нафақат Ўзбекистонда, балки бутун дунёда жуда севиладиган, инсоният тарихидаги энг кенг тарқалган тетиклаштирувчи ичимликлардан бирининг ватанидир.
Сиз тўғри пайқадингиз, гап чой ҳақида кетмоқда. Ташрифнинг иккинчи куни, 5-июлда, гуруҳ машҳур чой ўлкаси — Анҳуа туманига ташриф буюрди.
Бу ерда таниқли тоғли чой ҳудуди жойлашган. Анҳуа ўзининг плантациялари билан машҳур бўлиб, дастлабки манзил Тан си бўлди. Навоиялик олимлар хушманзара тоғ сўқмоқлари бўйлаб кўтарилиб, чой етиштиришнинг нозик жиҳатларини ўргандилар.
Эътиборлиси, Анҳуа “хей ча” тўқ рангли (қора) чойининг ватани ҳисобланади. Шу билан бирга, Хитой тарихида бу ердаги чой расман иккита энг олий мақомга — “Император ўлпон чойи” ва “Давлат чойи” унвонларига эга бўлган. Император йилномаларида Анҳуанинг илк бор расман тилга олиниши мелодий 856-йилга бориб тақалади. Тарихий қайдларда ушбу чой “Ссютсзян Баопян” номи билан учрайди. Ўзига хос майин таъми туфайли, бу ердаги тўқ рангли чой император саройи учун ҳар йили топширилиши мажбурий бўлган ўлпонлар реестрига киритилган. 1595-йилда эса император Ванли расмий фармон чиқариб, унга кўра Анҳуа хей часига “Расмий давлат чойи” мақоми берилган.
Делегация, шунингдек, Хитойнинг энг кўҳна ва нуфузли давлат чой брендларидан бири бўлган “Чжунча” чой фабрикасида ҳам бўлди. У Хитойнинг энг йирик давлат озиқ-овқат корпорацияси — COFCO таркибига киради. Бренд 1949-йилда “Чина Натионал Нативе Produce” маркаси остида ташкил этилган бўлиб, тарихан мамлакатнинг пуэр, хей ча ва чойнинг бошқа турларини ишлаб чиқарувчи асосий заводларини бирлаштирган.
Маълум бўлишича, “Чжунча” ХХ асрнинг биринчи ярмида ташкил этилган илк Анҳуа чой заводи қувватларидан фаол фойдаланиб келмоқда. Ушбу майдонда ноёб тарихий устахоналар ва ёғоч омборхоналар сақланиб қолган бўлиб, у ерда ҳанузгача хомашё тайёрлашнинг қадимий анъаналарига амал қилинади ва барча ишлар қўлда бажарилади. Ушбу тарихий омборларда, ўзига хос микрофлора туфайли, машҳур “фу жуан ча” чой ғиштлари етилтирилади. Уларда табиий равишда “олтин гуллар” деб аталадиган фойдали микроскопик қўзиқорин (Эуротиум cristatum) ривожланади. У чойга қуритилган мевалар тусини берувчи майин ёғоч-қўзиқорин таъмини бахш этади.
Чой етиштириш ва ишлаб чиқариш технологияси билан танишгандан сўнг, томонлар ҳамкорлик истиқболларини муҳокама қилдилар. Чой учун махсус шароитлар (юқори намлик, муайян ҳарорат ва ёруғлик режими) талаб этилганлиги сабабли, илмий тажриба тариқасида Навоий бўлими лабораторияси базасида чойни иссиқхона шароитида етиштириб кўришга қарор қилинди. Бундан ташқари, томонлар Ўзбекистонда ўша афсонавий император чойи сотиладиган махсус савдо нуқталарини ташкил этиш имкониятларини ҳам кўриб чиқдилар.